Strona Główna Aktualności Artykuły Linki
Nawigacja
Menu
  Strona Główna
  Aktualności
  O Poradni
  Artykuły
  Linki
  Oferta Poradni
  Galeria
  Kadra
  Druki do pobrania
  Punkty konsultacyjne
  Szukaj
  Kontakt
  Kontakt z Administratorem
  Logowanie Administracyjne

Przydatne adresy
Kontakt do oddziału Pfron:
Al. IX Wieków Kielc 3
25-955 Kielce
tel. 0-41 342-19-69
e-mail: kielce@pfron.org.pl

Konktakt do Ośrodka Wczesnej Interwencji:
Na Stoku 42A
25-737 Kielce
tel. 0-41 332-39-38
Warto przeczytać
1. M. Bogdanowicz, A. Adryjanek „ Uczeń z dysleksją w szkole. Poradnik nie tylko dla polonistów”

2. M. Bogdanowicz, A. Adryjanek, M. Rożyńska „Uczeń z dysleksją w domu. Poradnik nie tylko dla rodziców”

3. G. Pawlik „100 ćwiczeń poprawiających koncentrację uwagi opartych na analizatorze wzrokowym oraz wspomagających doskonalenie umiejętności czytania i pisania”

4. T. Dimoff, S. Cooper „Jak rozpoznać czy dziecko sięga po narkotyki”

5. B. Ziółkowska „Anoreksja od A do Z. Poradnik dla nauczycieli i wychowawców

6. D. Mroczkowska, B. Ziółkowska, A. Cwojdzińska „Zaburzenia odżywiania. Poradnik dla rodziców i bliskich”

Gry i zabawy
http://dzieci.mos.gov.pl/pl/intro

http://www.sieciaki.pl

http://wierszykidladzieci.pl

http://bajkidladzieci.net

http://odgłosy.pl

ĆWICZENIA JĘZYKOWO – SŁUCHOWE JAKO PROFILAKTYKA DYSLEKSJI ROZWOJOWEJ
W badaniach nad dysleksją, w latach siedemdziesiątych – dziewięćdziesiątych, skoncentrowano się na związku zaburzeń rozwoju funkcji językowych z problemami w nauce czytania i pisania. W Polsce zagadnieniem tym zajęły się między innymi M. Bogdanowicz oraz G. Krasowicz-Kupis. Definicja sformułowana przez Towarzystwo Dysleksji im. Ortona, kładzie nacisk na podłoże językowe dysleksji, charakteryzujące się trudnościami w kodowaniu pojedynczych słów, zwykle odzwierciedlające się niewystarczającymi zdolnościami przetwarzania fonologicznego.
G. Krasowicz-Kupis – psycholog, logopeda, specjalista w zakresie rozwoju komunikacji językowej i jej zaburzeń, zwraca uwagę na psycholingwistyczne tło zaburzeń czytania i pisania, rolę deficytów językowych w powstawaniu dysleksji. Konkretnie ma na myśli deficyt syntaktycznych i semantycznych składników systemowych języka. Okazuje się, że przejawy opóźnień w kształtowaniu się mowy u dzieci dyslektycznych nie tyle dotyczą problemów artykulacyjnych o podłożu motorycznym, ile związane są głównie z zaburzeniami słuchu fonemowego, pamięci fonologicznej oraz z przyswajaniem systemu gramatycznego i leksykalnego języka. Nierozerwalnie należy łączyć:

mowę – język – czytanie – pisanie.

Praktyka poradniana potwierdza, że dzieci z dysleksją oprócz trudności z czytaniem i pisaniem, mają kłopoty z budowaniem wypowiedzi słownych i używaniem prawidłowej struktury języka.

Zwykle charakteryzują je:

- trudności w budowaniu i odbiorze tekstu
- nieprawidłowa organizacja wypowiedzi
- uboższe opowiadania
- problemy z nadawaniem właściwej formy językowej własnym tekstom narracyjnym.

Konkretniej, można wskazać, na:
• problemy z rozumieniem poleceń słownych, informacji opisowych, zwłaszcza gdy ich konstrukcja gramatyczna jest złożona (O co chodzi w tym ćwiczeniu? Co nauczyciel polecił wykonać?)
• uboższy zasób słownictwa (uczniowie mają trudności z doborem słów, ich wyjaśnianiem, szukaniem określeń bliskoznacznych, rodzin wyrazów, homonimów)
• słabszą umiejętność prowadzenia dialogu, udzielania właściwych odpowiedzi na pytania
• problemy w opowiadaniu „własnymi słowami” (uczniowie mają trudności z chronologicznym opowiadaniem, od ogółu do szczegółu, formułowaniem zdań – często stosują tzw. wyliczanki tego co widzą na ilustracji, ciężko im opowiedzieć przeczytany tekst)
• braki z zakresu gramatyki języka polskiego, często występują agramatyzmy.

Już u młodszych dzieci, gdy określana jest szkolna dojrzałość językowa, wskazuje się na związek: mówienia i rozumienie. Według wytycznych dziecko powinno:
- rozumieć język
- produkować wypowiedzi językowe – prawidłowo nazywać rzeczy, czynności, cechy,
poprawnie tworzyć formy gramatyczne, mieć poprawną artykulację
- umieć poprawnie używać języka – w różnych sytuacjach życiowych, przewidywać,
argumentować, rozmawiać.

Dzieci, które nie osiągnęły normy językowego rozwoju, charakteryzuje:
- uboższe słownictwo
- powierzchowne rozumienie wielu wyrazów
- stawianie małej ilości pytań
- brak spontanicznej chęci mówienia
- prymitywna budowa zdań, a najczęściej wypowiadanie się pojedynczymi słowami
- problem z wyrażaniem poglądów, nazywaniem uczuć, potrzeb.


Objaśniając podłoże dysleksji, obecnie najczęściej mówi się o zaburzeniach przetwarzania wzrokowo – ruchowego i przetwarzania słuchowo – językowego. Tak więc sprawność językowa ściśle wiąże się z funkcjonowaniem percepcji słuchowej.
Powszechnie wiadomo, że deficyt analizatora słuchowego wpływa na trudności w czytaniu i pisaniu.
Nieprawidłowa percepcja słuchowa, objawia się: trudnościami w analizie i syntezie głosek, głównie w rozróżnianiu dźwięków pokrewnych, akustycznie bliskich, np. dźwięcznych i bezdźwięcznych; w uchwyceniu następstwa głosek w wyrazie (uczniowie przestawiają, opuszczają, dodają litery i sylaby lub całkiem zniekształcają słowa).
Dzieci z poważniejszymi deficytami percepcji słuchowej mają problemy z uchwyceniem prawidłowej kolejności dźwięków w słyszanych słowach, nie potrafią uchwycić ich następstwa i prawidłowo odtworzyć układu głosek, zwłaszcza jeśli są to wyrazy trudne lub nowe. Dzieci mają trudności w prawidłowej zamianie symboli słuchowych na wzrokowe głoska – litera i zamianie sekwencji czasowych, tj. następstw dźwięków w słowach na sekwencje przestrzenne, tj. następstwa liter w czytanych i pisanych wyrazach. Błędy w pisaniu mają charakter tzw. fonetycznych, czyli polegają na fonetycznej deformacji słów (przejawia się to przede wszystkim podczas pisaniu ze słuchu).

Często razem występują:
wada wymowy, ubogi słownik, gorsza pamięć słuchowa, problemy z nauką tzw. „ustną”,
np. historii.

Dzieci, których to dotyczy, sprawiają wrażenie mniej zdolnych niż są w rzeczywistości, dlatego właściwe rozumienie problemu przez rodziców i nauczycieli jest tak istotne. Trzeba znać słabe strony ucznia, wiedzieć jak je wzmacniać i jak kompensować.

J. Wójtowiczowa pisze o wyraźnym związku pomiędzy niskim poziomem umiejętności językowych, a późniejszymi trudnościami w nauce czytania i pisania.

Receptą wydaje się być trening językowy dzieci od najmłodszych lat, obejmujący:

- kształtowanie umiejętności słuchania
- poprawną artykulację
- znajomość podstawowych zasad fonologicznych.

Autorka pisze o konieczności wprowadzanie dzieci w świat dźwiękowej analizy i syntezy wyrazu, uczenie poprzez zabawę świadomości struktury dźwiękowej języka.

Jeżeli dziecko nie ustali składu głoskowego wyrazu, to go nie zapisze.
Praktyka logopedyczna potwierdza fakt ścisłej zależności pomiędzy rozwojem mowy, a sprawnością w zakresie percepcji słuchowej.

Przykładowe ćwiczenia stymulujące rozwój języka i percepcji słuchowej

Młodsze dzieci

1. Prawidłowe różnicowanie i rozpoznawanie słuchowe określonych głosek:
• wysłuchiwanie nagłosu, śródgłosu, wygłosu w słowach
• porównywanie głosek w słowach podobnych
• dobieranie obrazków, których nazwy zawierają określone głoski
• obserwowanie, jak zmienia się znaczenie słów po zmianie jednej głoski, np. koza – kosa, pąk – bąk.
2. Dobieranie wyrazów z takim samym początkiem: ser-ce, ser-wetka, ser-delek.
3. Ocena poprawności wymawiania wyrazów w różny sposób, kontrola słuchowa: lowel, rower, rowej.
4. Zabawy w role.
5. Rozwijanie umiejętności narracyjnych: odtwarzanie lub wymyślanie historii, wychwytywanie związków przyczynowo – skutkowych, chronologiczne opisywanie zdarzeń, tworzenie zakończeń bajek.
6. Zadawanie pytań i odpowiadanie na nie: K. Datkun-Czerniak pisze o roli pytań w rozwoju mowy dzieci – poprawnie postawione pytanie to przede wszystkim problem do rozwiązania: A dlaczego? Po czym poznałeś? Co nowego usłyszałeś? Które z tych rzeczy są podobne?
7. Rozwijanie słownika poprzez:
• poznawanie pojęć i ich znaczeń
• tworzenie definicji, odgadywanie pojęć na podstawie definicji
• zagadki
• zabawy w tworzenie słów podobnych, pokrewnych.
8. Wśród elementów programu G. Krasowicz-Kupis są ćwiczenia świadomości językowej, czyli: świadomości zdania – po wytłumaczeniu To co powiedziałam to jest zdanie, pytanie ucznia Ile zdań słyszycie?, świadomości słowa (wyrazu) To co powiedziałam to jest słowo, pytanie Ile słów słyszysz? – porównywanie długości słów, dostrzeganie podobieństw słów – rymy, aliteracje – wyrazy zaczynające się tak samo.
9. Opowiadanie bajek: kilkoro dzieci dopowiada fabułę.
10. Poszerzanie zdań: Ola idzie. Ola idzie do sklepu. Mała Ola idzie do sklepu…
11. Wyrażenia przeciwstawne: cicho – głośno, razem – osobno.
12. Pytania alternatywne: Ten pan jest wysoki, czy niski?
13. Klasyfikowanie przedmiotów i wyrazów, według różnych kategorii: zabawki, jedzenie, określona głoska w nazwie.
14. Porządkowanie cech jakichś rzeczy.
15. Powtarzanie całych serii wyrazów.
16. Nauka wierszy, piosenek.
17. K. Datkun-Czerniak wskazuje na: zabawy w rymy i rytmy, które pomagają odkrywać dziecku dźwiękową stronę języka, w tym wyliczanki, zabawy słowem; zabawy z wykorzystaniem historyjek obrazkowych, obrazków, ilustracji, np. zasłanianie fragmentu obrazka, niech dziecko domyśli się, co nie pasuje do obrazka i dlaczego; nadawanie imion bohaterom, nazywanie uczuć, dobieranie ilustracji do słuchanego utworu.
18. K. Kozłowska wskazuje na: ćwiczenia rytmizujące, słuchowe, artykulacyjne, w tym wymowę głosek opozycyjnych, zabawy fabularyzowane, ćwiczenia w wymawianiu głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych.
19. J. Wójtowiczowa stworzyła wiele gier językowych, rebusów fonetycznych, ćwiczących percepcję słuchową i rozwijających umiejętności językowe.


Starsi uczniowie

1. Czytanie ze zrozumieniem. Interpretowanie tekstu: Kto był bohaterem? Co czuł? Dlaczego to zrobił? Która z postaci zachowała się podobnie?
2. Analizowanie i syntetyzowanie faktów: streszczenia.
3. Wyodrębnianie słów – kluczy.
4. Definiowanie pojęć: tworzenie krzyżówek.
5. Wzmacnianie pamięci sekwencyjnej: wiersze.
6. Wzbogacanie słownictwa: wyrazy pochodne, skojarzenia.
7. Omawianie różnic pomiędzy językiem staropolskim a współczesnym.
8. Dokonywanie klasyfikacji wyrazów, kojarzenie, ujmowanie związków pomiędzy wyrazami.
9. Rozbudowywanie zdań.
10. Układanie opowiadań z podanymi wyrazami.
11. Tworzenie rymów, wierszy.
12. Onomatopeje.
13. Ćwiczenia dykcyjne, recytacja.
14. Udział w przedstawieniach.

Polisensoryczne oddziaływania dydaktyczno – wychowawcze stosowane wobec dziecka od najmłodszych lat, zwiększają skuteczność procesu przyswajania umiejętności i wiedzy przez dziecko. Mowa zawsze wyprzedza czytanie i pisanie, towarzyszy człowiekowi od początku i od początku może być właściwie stymulowana. Poprawność i łatwość w komunikowaniu wpływa na satysfakcjonując relacje z innymi ludźmi oraz zapewnia twórczy rozwój. Uczeń, który swobodnie się wypowiada, tworzy stylistyczne, rozbudowane zdania, adekwatnie wyraża swoje sądy i intencje, będzie swobodniej tworzył samodzielne wytwory pisemne: opowiadania, wypracowania.


Katarzyna Przygodzka – logopeda, pedagog



Bibliografia:

1. Datkun-Czerniak K., Jak usprawniać mowę dziecka, Kielce 2004
2. Góral-Półrola J., Zakrzewska S., Będę mówić poprawnie, Kielce 2004
3. Kozłowska K., Wady wymowy możemy usunąć, Kielce 1998
4. Krasowicz-Kupis G., Program stymulacji rozwoju językowego dzieci 6-letnich, jako przygotowanie do nauki czytania i pisania, Lublin 1996
5. Przewodniki metodyczne dla nauczycieli języka polskiego MAC, Kielce 2005
6. Wójtowiczowa J., O wychowaniu językowym, Warszawa 1997




wstecz